Tisara Dola (तिसरा डोळा)

तिसरा डोळा' हे शीर्षक विज्ञानकेंद्राच्या बिंदूची वेगळी ओळख करून देण्यासाठी कादंबरीच्या आशयगर्भ चिंतनातून प्रकटलेले दिसते. सर्वसाधारणपणे शरीररचनेतील बाह्यचक्षूद्वारे होणारे निरीक्षण हे निव्वळ डोळ्यातील असणाऱ्या मांसल गोळ्यांनी केलेले ठरते. पण दोन गोळ्यांच्या व्यतिरिक्त एक तिसरा डोळा जो अदृश्य स्वरूपामध्ये आपल्या आत सत्याला शोधण्यासाठी कार्यरत असतो. मानसिकतेने, कल्पकतेने, सैद्धांतिक तत्त्वज्ञानाने, निरीक्षणाने अनुभूतीने आंदोळत असतो तो म्हणजे 'तिसरा डोळा'. हा तिसरा डोळा बाह्यचक्षूप्रमाणे निव्वळ गोळा नसून तो अनेक संवेदना केंद्रांनी प्रस्फुटित होणारा धांडोळा असतो. ही तिसऱ्या डोळ्याची कमाल या बालकादंबरीच्या शीर्षस्थानातून गर्भागारात आणि समारोपात प्रवेश करीत जाताना दिसते. या कादंबरीतील नायक 'विस्मय' या नावाने वाचकांसमोर येतो. या नायकाचे नाव एका बालकाच्या भूमिकेतून कादंबरीमध्ये कथानकासाठी प्रवेशित असले तरी विस्मय ही एक तत्त्वचिंतनपर असणारी प्रवृत्ती संपूर्ण मानवतेच्या शोधजाणिवेला स्पर्श करणारी प्रवृत्ती ठरते. या कादंबरीतील संवादाचे वैशिष्ट्य म्हणजे वाचकाला सर्व पात्रे आपल्या नजरेसमोर प्रत्यक्षात चलचित्राप्रमाणे दिसू लागतात. लेखकाची खरी कसोटी किंवा ताकद ही संवादाच्या मांडणीतून कथानक प्रवाहित करणे आणि फुलवणे यात असते. त्यामुळे विलास मोरे हे या बालवैज्ञानिक कादंबरीला न्याय देण्याच्या अनुषंगाने पुरेपूर प्रयत्न करताना दिसतात. त्यामुळे लेखक म्हणून त्यांच्या शुद्ध भूमिकेसाठी त्यांना अनेकोत्तम शुभेच्छा देतो. - प्रा. डॉ. म. सु. पगारे