-
Najuka (नाजुका )
ईश्वराची या जगातील सरवाश्रेष्ट निर्मिती म्हणजे विचारशील माणूस होय. विचार सारेच करतात, पण ते प्रभावीपणे व्यक्त करण्याचे सामर्थ्य काहींमध्ये असते. ते वक्ते बनतात, ते साहित्येक बनतात, ते कवी बनतात. कविता हे विचार प्रकटीकरराचे प्रभावी माध्यम आहे. विचारांना भावनेची जोड मिळाली की कविता निर्माण होते. क्रौंचवध पाहून झालेल्या तीव्र शोकभावनेतून वाल्मिकी मुनींकडून आदिकव्य रामायण घडले. प्रस्तुत कवीची पहेली कविताही पितृशोकाच्या प्रसंगी अभावितपणे जन्मली. कवीच्याच सांगण्यानुसार त्याची भाषा शक्ती मर्यादित असेल, कल्पनाशक्तीही मोठी नसेल; पण त्याच्यामधले तरल संवेदनाक्षमता तर निश्चितच आहे आणि मनात उमटलेल्या उत्कट संवेदना शब्दरूपात मांडण्यामध्ये पारदर्शक प्रांजळपणा आहे.त्यामुळे या कवीच्या सध्या सरळ कविता आपल्या मनाला भिडतात आणि विचार प्रवृत्तही करतात. प्रेमासारख्या नाजुकं विषयावरबरोबर कवीने कष्टकरी, शेतकरी वर्ग, दुष्काळ, बेकारी, हुंडाबळी, शिक्षणप्रणाली, अशा सामाजिक विषयांवर मनात उमटलेले आवर्तही चांगल्या रीतीने कवितेत पकडले आहेत. पण या कवीचे बलस्थान म्हणजे या संग्रहात असलेल्या चारोळ्या असे मला वाटते. कारण कवीला सुचणा-या चमकदार कल्पना, मोजक्या शब्दात चारोळ्यांमधून मांडलेल्या दिसतात आणि त्यामुळे या चारोळ्या आस्वाद्य होतात
-
Urmi (उर्मी)
साहित्यप्रेमी भगिनी मंडळाच्या वतीने प्रकाशित करण्यात आलेल्या या कथासंग्रहात गेल्या 50 वर्षांत प्रसिद्ध झालेल्या कथांमधून 25 कथा निवडण्यात आल्या आहेत. या मंडळाने यापूर्वी "स्त्री साहित्याचा मागोवा' घेणारा खंड प्रसिद्ध केलेला आहे. त्यानंतर "भारतीय भाषांतील स्त्री साहित्याचा मागोवा' हा खंड प्रसिद्ध केला. मंडळाचा "ऊर्मी' हा प्रातिनिधिक असा कथासंग्रह लक्षणीय असा आहेच, पण अनेक अर्थांनी महत्त्वाचा आहे. मुक्ता दीक्षित, शांताबाई किर्लोस्कर यांच्यापासून आताच्या लेखिका लीना दामले यांच्यापर्यंतच्या अनेक सिद्धहस्त लेखिकांच्या कथा निवडणे अवघड काम होते. पण प्रत्येक कथा योग्यपणे निवडून हा संग्रह सिद्ध झाला आहे. या कथांमधून गेल्या 50 वर्षांतील महाराष्ट्राचे बदलते समाजजीवनच समोर येते.
-
Udgaar (उद् गार)
उदगार या कवित संग्रहातील कविता कविच्या काळातील उदगार आहेत. कवी ज्या समाजात राहतो त्या समाजाचे त्याच्यावर संस्कार पण होतातच पण त्याबरोबर समाजातील विषमता, अन्याय, जातीभेद स्त्री आणि दलितावरील अत्याचार, अंधश्रद्धा व ढोंग यांच्या त्याच्या संवेदनशील मनावर परिणाम होतो. तो समाजातील ही विषमता सहन करीत नाही. पण त्याला हि करताहि येत नाही अशा अगतिक अवस्थेत त्याला जे शब्द सुचतात ते उदगाराच्या रूपाने बाहेर पडतात. तो आपला संताप,चीड, कणव, दु:ख जळजळीत शब्दातून व्यक्त करतो. उदगार कविता संग्रहातील कविता म्हणजे कवीता जगताना आलेल्या अनुभवांचे शब्दरूप होय. उदगारमधील कविता वाचकांच्या हृदयाला भिडणारी आहे. युवकांच्यासाठी तीमध्ये आशेचा किरणही आहे-
-
Rang Maza Vegla (रंग माझा वेगळा)
डॉ. जगदीश करमळकर यांनी लिहिलेल्या या पुस्तकात चाळीस डॉक्‍टरांची वैद्यकीय व्यवसायाव्यतिरिक्तच्या क्षेत्रातील मुशाफिरी आहे. वैद्यकीय व्यवसाय सुरू असताना कला, साहित्य, संगीत, अभिनय, क्रीडा अशा दुसऱ्या क्षेत्रात यश मिळवणाऱ्या चाळीस नामवंत व्यक्तींचा परिचय करमळकर यांनी करून दिला आहे. यातील प्रत्येकाला भेटून त्यांच्याशी चर्चा करून हे लेख लिहिलेले असल्याने यात तपशिलातील अचूकता तर आहेच, पण या मंडळींनी दुसऱ्या क्षेत्रातही यशस्वी वाटचाल कशी केली तेही समजते. लेखक झालेले गोडबोले, छायाप्रकाशयात्री जोगळेकर, पक्षीमित्र पांडे, डॉ. सरदेसाई या नामवंत डॉक्‍टरांसह अन्य अपरिचित अशा डॉक्‍टरांचीही कामगिरी या पुस्तकामुळे कळते.