-
Sankshipt Mahabharat (संक्षिप्त महाभारत)
श्रेष्ठ साहित्य हे संस्कृतीचं आधारतत्त्व असतं, कारण ते संस्कृतीवर पसरणार्या कालिक तवंगाशी नव्हे, तर तिच्या मूलभूत मूल्याशी बांधलेलं असतं! महान लेखक-कवी अशा मूलभूत मूल्यांचा शोध घेणारे मानवी जीवनाचे भाष्यकार असतात. तमाचं आकलन आहे, पण ‘तमसो मा ज्योतिर्गमय’ ही त्यांची प्रतिज्ञा आहे. सैतान अनेक लढाया जिंकतो, पण अखेर युद्ध जिंकतो तो परमेश्वर, हा त्याचा सांगावा आहे. पृथ्वी नामक ग्रहावर वावरणार्या माणसाला दिलेलं हे आश्वासन आहे’, असे वि.वा.शिरवाडकर म्हणतात. महान विदूषी दुर्गाबाई भागवत तर म्हणतात, ‘महाभारतासारखी महान प्रगल्भ तसेच श्रेष्ठ कलाकृती आपल्या जनसामान्यांच्या समाज-संस्कृतीचा अत्यंत अविभाज्य व अभिमानास्पद भाग झाली आहे. त्यातील वासुदेवाची भगवद्गीता तर आपल्या जीवनाची मार्गदर्शिका झालेली आहे. व्यासांसारखा प्रगल्भ प्रतिभेचा ग्रंथकार शतकाशतकांतून वाहत आणि विकसित होत चाललेल्या वैचारिक, तात्विक व भावनिक सूत्रबंधांशी स्वतःला असा निःसंदिग्ध गोवून टाकतो. त्यावेळी कळतनकळत साहित्यपणाचे-काव्याचे त्रिकालतीर्थच सहजपणे आकाराला येते. मानवी जीवनाचे महावस्त्र हे, अटळ यातना दुःख, सचेतनत्व आणि परस्परमैत्र या तिहेरी धाग्यांनी अतूट पण अत्यंत व्यामिश्रतेने गुंफले गेलेले आहे. वनवास-अज्ञातवास तसेच जीवनातील अनंतमयी दुःखाचे, सूडाचे, शापवचनांचे तसेच स्वरूप आणि विश्वरूप यांच्या प्राणबंधाचे सौभाग्य-तत्त्वदर्शन महाभारतासारख्या महान कलाकृतीत ठायी ठायी आढळते’.
-
Origin Of Species (ओरिजिन ऑफ स्पेसीज)
माणसांचा उगम व त्यांचा इतिहास यावर प्रकाश टाकला जाईल. चार्ल्स डार्विन हे निसर्गाचे अभ्यासक , भूविज्ञानशास्त्रज्ञ व जीवशास्त्रज्ञ होते व त्यांनी हे पुस्तक लिहिले आहे , जीवांच्या सर्व जाती या एकाच पूर्वजाच्या वंशज आहेत हा त्यांचा सुप्रसिद्ध सिद्धांत विज्ञानाची पायाभूत संकल्पना आहे . जीवसृष्टीच्या भौतिक परिस्थितीचा परस्पर संबंध याविषयीचे रूढीप्रिय विचार आणि कल्पना किंवा विश्वास याना आव्हान देणारा सिद्धांत या पुस्तकातून ते मांडतात . गुंतागुंतीचे व क्लिष्ट असे जातींचे एकमेकांवरील तसेच सभोवतालच्या परिस्थितीवरील किंवा वातावरणावरील परस्परावलंबन या पुस्तकातून उघड होते. ऑन द ओरिजिन ऑफ स्पेसीज हे पुस्तक जेंव्हा प्रसिद्ध झाले तेंव्हा त्यासंबंधी खूपच विवाद होते व आजही ते तसेच आहेत .परंतु हे पुस्तक काळाच्या ओघात सर्व कसोट्याना उतरले आहे व मनुष्याच्या उत्क्रांतीसंबंधी शास्त्रीय स्पष्टीकरण देण्यात अग्रगण्य ठरले आहे
-
Prahar Bramhastracha (प्रहार ब्रम्हास्त्राचा)
प जुनी गोष्ट नाही. १९८० आणि १९९० च्या दशकांत, भारताची व्यावसायिक राजधानी असलेली मुंबई – गुन्हेगारी टोळ्यांतील आपापसातील संघर्ष, हिंसाचार, खंडणी, अपहरण... अशा विविध कारणांनी त्रस्तलेली आणि ग्रासलेली होती. नागरिक भयग्रस्त झाले होते. कायदा व सुव्यवस्थेचे चित्र निराशाजनक होते. ...त्याचवेळी एका दृढ आणि कठोर धोरणाच्या माध्यमातून, या भीतीच्या साम्राज्याचा अंत करणारा, एक आशेचा किरण निर्माण झाला. तो म्हणजे – ज्यांनी आपल्या अभेद्य रणनीतीने गुन्हेगारी टोळ्यांचे साम्राज्य उद्ध्वस्त केले आणि हतबल झालेल्या मुंबईकरांच्या आयुष्यात पुन्हा एकदा शांततेची पहाट आणली ते मुंबईचे माजी पोलीस आयुक्त डी. शिवानंदन! त्यांनी स्वतःच कथन केलेली मुंबईतील संघटित गुन्हेगारीच्या समूळ उच्चाटनाची ही चित्तथरारक, विस्मयजनक आणि तितकीच प्रेरणादायी कहाणी!
-
Gavasalelya Goshti (गवसलेल्या गोष्टी)
परदेशी भाषेतील कथाकारांच्या कथा वाचताना अशा काही कथा काही वर्षांपूर्वी माझ्या वाचनात आल्या ज्या वाचल्यावर काहीतरी अद्भुत असं गवसल्याचा मला आनंद झाला. या कथा माझ्या देशाच्या भूमीपासून हजारो मैल दूर असलेल्या भूमीत घडतात. यातील बर्याचशा माझ्या काळाच्या शंभर वर्षांपूर्वीच्या काळात घडतात. पण त्या मला माझ्या, आपल्या, सगळ्या जगाच्या वाटल्या. काल, आज आणि उद्याच्याही वाटल्या. मला गवसलेल्या या कथा माझी भाषा बोलणार्यांपर्यंत पोहोचवणं मला आवश्यक आणि आनंददायी वाटणं हा असं वाटण्याचाच परिपाक...
-
Sobati (सोबती)
दीर्घकाळ चालणाऱ्या वैद्यकीय उपचारात रुग्ण आणि त्यांचे स्नेही अशा दोघांचाही कस लागतो. रुग्णांची देखभाल करीत असताना स्वतःचे शारीरिक, मानसिक आणि भावनिक आरोग्य जपणे सोबत्यांसाठी आव्हान असते. त्याविषयी चर्चा करताना हे पुस्तक दीर्घकालीन उपचारात आवश्यक असलेले आर्थिक नियोजन तसेच डॉक्टर, रुग्ण व सोबती यांच्यातील सुसंवाद आणि समन्वय इत्यादी मूलभूत विषयांना हात घालते. आपल्या देशाचा विचार करता गरजू लोकांसाठी सेवाभावी आरोग्य सेवकांची फळी उभारण्याची गरज यात अधोरेखित केली आहे. डॉ. तुषार दिघे, किडनी विकार, डायलिसिस आणि ट्रान्सप्लांट विशेषज्ञ
-
Katha Chalishee (कथा चाळिशी)
प्रसिद्ध इंग्लिश नाटककार नोअेल कॉवर्ड म्हणतो ‘वाचकाचा नेहमी विचार करा. त्याला कधी बिचकू नका किंवा तुच्छ लेखू नका. त्याची नस पकडा, त्याची उत्सुकता जागवा, त्याला तुमच्या लेखनाच्या मोहात पाडा, त्याला उत्तेजित करा; गरज पडल्यास धक्का द्या, हसवा, रडवा; पण सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे त्याला कधीही, कधीही, कधीही कंटाळा येऊ देऊ नका.’ जन्म-मृत्यू, व्याधी, दु:ख, स्वार्थ, परमार्थ, अशी विविध आशयसूत्रं हाताळणार्या - परिचिताला अपरिचित बनवणार्या वास्तव अन् फँटसी अशा टोकांमध्ये पूल बांधणार्या अन नोऐल कॉवर्डचे बोल सार्थ करणा-या सुरस अन् वाचनीय कथांचा संग्रह
-
Mosad Mohini (मोसाद मोहिनी)
डिमोना ही इस्रायलची छुपी अणुभट्टी. तिचं रहस्य ‘दि संडे टाइम्स' या दैनिकासमोर उघड करणारा इस्रायली जागल्या मोर्देचाई व्हॅनुनू. पण हे इस्रायलला कसं चालणार ? मग त्यानं एका मदनिकेकरवी व्हॅनुनूवर टाकलं सौंदर्याचं जाळं. व्हॅनुनूला स्वत:च्या जाळ्यात ओढून ‘मोसाद' या गुप्तचर यंत्रणेला व्हॅनुनूचं अपहरण करण्यात मदत करणारी चेरील बेंटॉव्ह उर्फ सिंडी. सिंडी एकाच वेळी ‘सीआयए' आणि ‘मोसाद' या दोन यंत्रणांसाठी गुप्तहेर म्हणून काम करत होती का? युनायटेड स्टेट्स, फ्रान्स, बेल्जियम आणि दक्षिण आफ्रिका या राष्ट्रांनी इस्रायलला आण्विक ज्ञान आणि तंत्रज्ञान मिळवण्यात गुप्तपणे कशी मदत केली? अपहरणानंतर मोर्देचाई व्हॅनुनू डिमोनाचं रहस्य उघड करू शकला का? तो आपल्या ध्येयात यशस्वी झाला का? सिंडीचं पुढे काय झालं? या सर्व घटनांवर भेदक प्रकाश टाकणारी, इस्रायलच्या ‘मोसाद' या गुप्तचर यंत्रणेचं क्रूर जाळं छेदणार्या जागल्याची कहाणी...
-
Dharmaresha Olandatana (धर्मरेषा ओलांडताना)
या पुस्तकात हिंदू , मुस्लिम , ख्रिश्चन , शीख, जैन, बौद्ध अशा आंतरधर्मीय विवाहितांच्या १५ मुलाखती आहेत. या मुलाखतीमधून आंतरधर्मीय विवाहितांचे सहज़ीवन समजून घेण्याची धडपड आहे. या जोडप्यांचे जरी प्रेमविवाह असले तरी व्यावहारिक पातळीवर परस्परांशी, कुटंबियांशी, सभोवतालाशी त्यांनी कशापद्धतीनं जुकळ्वूनघेतलं, त्यांच्या एकमेकांविषयीच्या, स्वतःच्या आणि परस्परांच्या धर्माविषयीच्या समजूती काय होत्या, त्या मोडल्या अगर त्यात नवी भर पड़ली, या तऱ्हेच्या सहजीवनात एकमेकांविषयीच्या जाणिवा किती समृद्ध वा आकुंचित होतात इत्यादी बाबी जाणून घेतल्या आहेत. आपल्या नात्याकडे निरपेक्ष आणि खुलेपणाने पाहू शकणाऱ्या या जोडप्यांकडून मिळणारं संचित अमूल्य आहे. माणूसपणाच्या जाणिवा अधोरेखित करणारं आहे
-
Pratibhavantanchi Mandiyali (प्रतिभावंतांची मांदियाळी)
'एकोऽहम् बहुस्याम् प्रजायेय।' 'मी एक आहे, मी माझ्यासारखे अनेक निर्माण करेन.' ही होती प्रा. पंढरीनाथ मांडवगणे सरांची अध्यापननिष्ठा. त्यांच्या असंख्य विद्यार्थ्यांच्या मनात त्यांच्याविषयीच्या कृतज्ञ जिव्हाळ्याचा एक हळवा कोपरा कायम जिवंत आहे.
-
Tee Mee Aani Punashcha Everest (ती मी आणि पुनश्च एव्हरेस्ट)
जगातील सात सर्वोच्च शिखरं सर करण्याचं स्वप्न पाहिलं होतं त्या दोघांनी. जगातील सर्वात उत्तुंग शिखर सर करताना नशिबाचे फासे कसे काय फिरले आणि एक पार्टनर अर्ध्यावर सोडून गेला! केवढी मोठी पोकळी... केवढा मोठा आघात !! पण स्वप्न तिच्यासोबत पाहिलं होतं, ते पूर्ण करायला हवं... एका नव्या जिद्दीने पर्वताला भेटायला जायला हवं. सप्तखंडातील सर्वोच्च शिखरं सर करायची, मायदेशाला नमन करायचं आणि प्रत्येक शिखरावर तिरंगा फडकावयाचा... तिची आठवण करायची. बर्फात उष्ण कढ वाहू द्यायचे! ज्या वयात कोणी टेकडी चढायलाही नाखूष असतात, त्या वयात अत्यंत कठीण पर्वतांना गवसणी घालणाऱ्या माणसाची गोष्ट. ती, मी आणि पुनश्च एव्हरेस्ट !
-
Panoti (पनोती)
पनोती’ ही कहाणी आहे सरदाऱ्या या ग्रामीण भागातील तरुणाची. भुरट्या चोऱ्या करणारा सरदाऱ्या आणि डोंबाऱ्याची शांती एकमेकांच्या प्रेमात असतात. सरदाऱ्याला वाटत असतं की शांतीने आणि त्याने शरीराने एक व्हावं; पण शांती टाळत असते. शांतीच्या सांगण्यावरून सरदाऱ्या नोकरी धरतो; पण शांती अचानक गावातून गायब होते. गॅरेजमधली नोकरी करत त्याची गुजराण सुरू असते. मग त्याला भेटते सुवर्णा. श्रीमंत घरातली सुवर्णा स्वत:च त्याच्या जवळ येते. त्याच्या आणि तिच्यातील सामाजिक, आर्थिक अंतराची जाणीव सरदाऱ्या तिला करून देतो; पण ती ऐकत नाही. मग दोघंही एकमेकांत गुंततात. जी अपेक्षा सरदाऱ्याने शांतीकडून केलेली असते, तीच अपेक्षा तो सुवर्णाकडून करतो; पण सुवर्णा नकार देते आणि सरदाऱ्याला भेटणं बंद करते. आता मात्र सरदाऱ्याचा संयम ढळतो आणि तो वेश्यागमन करायला लागतो, दारू प्यायला लागतो. एकदा अचानक सुवर्णा सरदाऱ्याला भेटायला येते आणि तिचं लग्न ठरल्याचं सांगते. लग्न व्हायच्या आधी तिला सरदाऱ्याला सर्वस्व अर्पण करायचं असतं. ती तिची इच्छा बोलून दाखवते; पण आता सरदाऱ्या नकार देतो; कारण त्याचं शरीर आता रोगांनी ग्रासलेलं असतं. तर अशी त्याच्या जीवनाला पनोती लागलेली असते.
-
Misfortunes Favorite (मिसफॉर्च्यून्स फेव्हरिट)
सतराव्या शतकाच्या मध्यातील पार्श्वभूमीवर आधारित ही वेगवान कादंबरी मुघल सम्राट शाहजहानचा मोठा मुलगा आणि वारसदार दारा शुकोह याच्या आयुष्यातील शेवटच्या वर्षाची कहाणी जिवंत करते. शाहजहान गंभीर आजारी पडताच सत्तासंघर्षाचे ढग जमा होतात आणि सुजा, औरंगजेब व मुराद हे भाऊ दाराच्या अधिकाराला आव्हान देतात. राज्यकारभारापेक्षा धार्मिक संवादांमध्ये अधिक स्वारस्य असणारा दारा क्रूर औरंगजेबापुढे टिकाव धरू शकत नाही. सततचा पराभव आणि विश्वासाघात सहन करत पळणारा दारा अखेर पकडला जातो आणि त्याला प्राणाला मुकावे लागते. तरीही दाराचे जीवन व्यर्थ ठरले नाही; अलिमा मुलतानी यांनी भाकीत केल्याप्रमाणे औरंगजेबाचे शासन काही काळापुरतेच राहिले, तर दाराचे नाव मात्र शांततेचा राजकुमार म्हणून इतिहासात अमर झाले. `मिसफॉर्च्युन्स फेव्हरिट` ही निष्ठा, शौर्य आणि संघर्षासोबतच कपट व विश्वासाघाताने भरलेली एक चित्तवेधक ऐतिहासिक गाथा आहे.
-
Pakhal (पखाल)
बाबाराव मुसळे यांची `पखाल` ही ग्रामीण पार्श्वभूमीवर आधारित एक अत्यंत संवेदनशील आणि वास्तववादी कादंबरी आहे. ही कादंबरी मुख्यत्वे पाण्याचे भीषण दुर्भिक्ष, कोरडवाहू शेतकऱ्यांचे जगणे आणि त्यातून निर्माण होणारे सामाजिक-आर्थिक संघर्ष यावर प्रकाश टाकते. `पखाल` हे नावच मुळात दुष्काळाची तीव्रता आणि पाण्याचे मोल दर्शवते. विदर्भातील ग्रामीण भागात पाण्याच्या थेंबाथेंबासाठी होणारी माणसांची वणवण, आटणाऱ्या विहिरी आणि निसर्गाच्या अवकृपेमुळे उद्ध्वस्त होणारे शेतकऱ्यांचे आयुष्य लेखकाने अत्यंत प्रभावीपणे मांडले आहे. पाण्याच्या या टंचाईमुळे केवळ शेतीचेच नुकसान होत नाही, तर माणसामाणसांतील नातेसंबंध, कुटुंबातील वातावरण आणि सामाजिक सलोखा कसा ढवळून निघतो, याचे जिवंत चित्रण या कादंबरीत आढळते. पाण्यासाठी होणारे तंटे आणि जगण्यासाठीची धडपड मानवी संवेदनांना कशी होरपळून काढते, हे लेखकाने झाडीबोली आणि वऱ्हाडी भाषेच्या लहेजाचा वापर करून उलगडले आहे. `पखाल` ही केवळ दुष्काळाची कथा नसून पाण्यासाठी तरसणाऱ्या ग्रामीण भागाची आणि हवालदिल झालेल्या मानवी जीवनाची एक दाहक वास्तवगाथा आहे.
-
The Kalahari Typing School For Men (द कलहरी टायपिंग स्कूल फॉर मेन)
अलेक्झांडर मॅक् कॉल स्मिथ यांच्या या कादंबरीत बोट्स्वानातील ‘नंबर वन लेडिज डिटेक्टिव्ह एजन्सी’ चालवणाऱ्या प्रेश्यस रामोत्स्वेचा प्रवास रेखाटला आहे. प्रेश्यस कठीण प्रसंग अक्कलहुशारीने आणि सहृदयतेने सोडवण्यासाठी प्रसिद्ध आहे. तिच्या आयुष्यात सेफॅस बुथेलेझी नावाचा प्रतिस्पर्धी गुप्तहेर अचानक समोर येतो. दरम्यान, प्रेश्यसला मदत करणारी मॅडम ग्रेस माकुत्सी ‘द कलहारी टायपिंग स्कूल फॉर मेन’ सुरू करते. कथेमध्ये प्रेश्यसचा व्यवसाय, तिच्या भावी पतीचे गॅरेज आणि त्यांच्या दत्तक मुलांचे चित्रण येते. ही कादंबरी बोट्स्वानातील सुंदर संस्कृती आणि मानवी भावनांचा उत्कृष्ट मिलाफ आहे. प्रेश्यसच्या साध्या जीवनशैलीमुळे आणि मदतीसाठीच्या तत्परतेमुळे वाचक तिच्या प्रेमात पडतात. छोट्या गोष्टींतून आनंद शोधणाऱ्या पात्रांतून आफ्रिकेतील समाजजीवनाची अनोखी झलक मिळते. मॅडम ग्रेस माकुत्सीचा आत्मविश्वास आणि तिची प्रगती ही कथेतील प्रेरणादायी बाजू आहे. प्रेश्यस आणि तिचा भावी पती यांच्यातील गोड नातेसंबंध कथेची गोडी वाढवतात.
-
Vhalam (व्हलम)
वीरपाक्ष चौगुले हा एक ड्रायव्हर आणि गाड्यांचा मालकही. कुटुंबापासून दुरावलेला, बायकोला काडीमोड दिलेला. वेश्यावस्तीचे उंबरठे झिजवणारा. एका नाट्यमय प्रसंगातून त्याच्या जीवनात प्रवेशलेल्या सुलाशी तो लग्न करतो. सुलाला दिवसही जातात; सुलाला वाचवताना वीरपाक्षकडून अभावितपणे एक आणि सुलाकडून नाईलाजास्तव एक खून होतो; पण ते खून पचतात. वीरपाक्ष ट्रकच्या धंद्यात उडी घेतो, त्यासाठी तो त्याच्या सगळ्या गाड्या विकून टाकतो. त्याच वेळी सुला बाळंत होऊन तिला मुलगा होतो; पण ती दगावते. या प्रसंगामुळे ट्रकसाठी घेतलेल्या कर्जाचा पहिला हप्ताही त्या वेळेला चुकता झालेला नसतो. त्याचे आई-वडील, त्याची पहिली बायको पुन्हा त्याच्या जवळ येतात; पण ट्रकला आग लागून ट्रक जळून जातो. वीरपाक्षच्या जीवनाची गाडी परत एकदा पहिल्याच वळणावर त्याला घेऊन येते. एका ड्रायव्हरची जीवनकहाणी. या जीवनकहाणीतून ड्रायव्हिंगच्या व्यवसायातील अनुभवही उलगडत जातात.
-
Why Mars And Venus Collide (व्हाय मार्स अँन्ड व्हीनस कोलाई)
जॉन ग्रे यांच्या या पुस्तकात पुरुष आणि स्त्री यांच्यासाठी अनुक्रमे ‘मार्स’ आणि ‘व्हीनस’ ही रूपके वापरून त्यांच्यातील संबंधांचा सखोल विचार मांडला आहे. पुस्तकाचा विषय ‘कलह’ असला तरी लेखकाच्या खेळकर शैलीमुळे तो गंभीर न वाटता अत्यंत उद्बोधक वाटतो. आजच्या काळात जीवनातील गुंतागुंतीमुळे आणि संवादाच्या अभावामुळे स्त्री-पुरुष सहजीवन ताणतणावाखाली आले असल्याचे ग्रे सांगतात. आपल्या चित्तवृत्तींसाठी शरीरात स्रवणारी टेस्टोस्टेरॉन आणि ऑक्सिटोसीन यांसारखी संप्रेरके कशी कारणीभूत असतात, याचे सुंदर विवेचन यात केले आहे. ताणतणाव कमी करण्यासाठी संप्रेरकांचे प्रमाण संतुलित ठेवण्याकरिता आहारविहार आणि आचार-विचारांत कोणते बदल करावेत, याचे मार्गदर्शन पुस्तकात मिळते. वादविवादापूर्वीचे संकेत, भांडताना घ्यायची काळजी आणि तात्पुरती विश्रांती याबद्दलच्या टिप्सवाद टाळण्यास मदत करतात. एका जोडीदारानं दृष्टिकोन बदलल्यास नातेसंबंध कसे सुरळीत होतात आणि त्यासाठी समुपदेशकाचे महत्त्व किती असते, हे जॉन ग्रे यांनी प्रभावीपणे पटवून दिले आहे.
-
In The Company Of Cheerful Ladies (इन द कंपनी ऑफ चिअरफुल लेडीज)
बोट्स्वानातील ‘नंबर वन लेडिज डिटेक्टिव्ह एजन्सी’ची प्रमुख प्रेश्यस रामोत्स्वे तिच्या अक्कलहुशारीने आणि स्नेहपूर्ण भावनेने प्रत्येक अशिलाचे प्रश्न सोडवत असते. एका संस्थेच्या मदतीसाठी ती एका व्यक्तीच्या शोधाची केस हाती घेते, पण त्याच वेळी तिच्या भूतकाळातील एक नालायक व्यक्ती अचानक समोर येऊन तिच्याकडून निर्लज्यपणे पैसे मागू लागते. या अनपेक्षित संकटात सापडलेली प्रेश्यस आपला नव्याने सुरू झालेला संसार कसा वाचवणार आणि या साऱ्यांतून ती कशी बाहेर पडणार, याचे चित्रण ‘इन द कंपनी ऑफ चिअरफुल लेडिज’ या कादंबरीत केले आहे. तिच्या या कठीण प्रवासात गॅरेजचे मालक असलेले तिचे पती जे. एल. बी. मातेकोनी आणि एकमेव साहाय्यिका यांचा अनपेक्षित पाठिंबा तिला मोलाची मदत करतो. जवळच्या व्यक्तींची निष्ठा आणि मानस पालकत्वाच्या जबाबदारीतून मिळणारी मुक्ती यामुळे तिच्या आयुष्यात अनेक सकारात्मक बदल घडतात. या साऱ्या घडामोडींचा रंजक आणि भावनिक उलगडा जाणून घेण्यासाठी अलेक्झांडर मॅक् कॉल स्मिथ यांच्या या सुंदर कादंबरीचे शब्दांकन वाचणे आवश्यक ठरते.
-
Gele Lihayache Rahun (गेले लिहायचे राहून)
कोर्टाच्या आत एक वेगळंच जग नांदत असतं. पक्षकारांचे, साक्षीदारांचे, आरोपींचे, त्यांच्या नातेवाईकांचे किती तरी नमुने आणि त्यांच्या मानसिक आंदोलनांचे कित्येक आविष्कार तिथे बघायला मिळतात. आपल्या समाजातल्या, तसंच मानवी स्वभावातल्याही काळ्या-पांढऱ्या छटांचं, त्यातल्या खाचाखोचांचं दर्शन होतं. अकरा वर्षांची वकिली आणि सव्वीस वर्षं न्यायदानाचा दीर्घ अनुभव असणाऱ्या निवृत्त न्यायमूर्ती मृदुला भाटकर यांच्याकडे असं मोठं संचित जमा होणं साहजिकच. या पुस्तकातून त्यांनी हे संचित वाचकांसमोर ठेवलं आहे. या आहेत न्याय व्यवस्थेतल्या संवेदनशील ‘माणसा'ने लिहिलेल्या प्रांजळ नोंदी !
-
Yuddhachi Kala (युद्धाची कला)
सुमारे दोन हजार वर्षांपूर्वी, चीनच्या 'स्प्रिंग अँड ऑटम' काळाच्या अखेरीस किंवा 'वॉरिंग स्टेट्स' काळाच्या सुरुवातीला संकलित झालेला, सुन त्झू यांचा हा ग्रंथ इतिहासातील सर्वात प्रभावी लष्करी ग्रंथ मानला जातो. याचे तत्त्वज्ञान एकाच आश्चर्यकारक पायावर आधारलेले आहे: युद्धाची सर्वोच्च कला म्हणजे प्रत्यक्ष न लढताच शत्रूला पराभूत करणे. भूभाग, वेळ आणि कपटनीती या घटकांवर प्रभुत्व मिळवून, एक नेता पहिली तलवार उपसण्याआधीच विजयासाठी अनुकूल परिस्थिति निर्माण करू शकतो. युद्धाची कला हा मानसशास्त्र, शिस्त आणि संघर्षविरहित प्रभुत्व याद्वारे विजय मिळवण्याचा एक कालातीत मार्गदर्शक आहे. आज हा ग्रंथ केवळ युद्धभूमीपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर व्यवसाय, राजकारण आणि दैनंदिन जीवनात यश मिळवण्यासाठी एक मार्गदर्शक बनला आहे. प्रगल्भ ज्ञानाने भरलेला हा ग्रंथ आपल्याला शिकवतो की केवळ ताकद तकलादू असते, पण जो सेनापती आपल्या प्रतिस्पर्ध्याचे मन आणि परिस्थितीचा 'प्रवाह' ओळखतो, तो खऱ्या अर्थाने अजिंक्य असतो.
-
Yuddhanitiche Pach Siddhant (युद्धनीतीचे पाच सिद्धांत)
मियामोटो मुसाशी हे एक महान रोनिन (स्वामी नसलेले सामुराई) आणि सर्वश्रेष्ठ तलवारबाज होते. त्यांनी साठहून अधिक द्वंद्वयुद्धे लढली आणि ते कधीही हरले नाहीत. आपल्या शेवटच्या दिवसांत, ते एका गुहेत निवृत्त झाले आणि त्यांनी द वे ऑफ स्ट्रॅटेजी हे आपले तत्त्वज्ञानाविषयक पुस्तक लिहिले. पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू आणि शून्यता या पाच भागांमध्ये विभागलेला हा ग्रंथ वेळेचे महत्त्व, लय आणि तणावाखाली पाण्यासारखे 'प्रवाही राहणारे मन' यावर जोर देतो. केवळ तलवारबाजीचे पुस्तक न राहता, युद्धनितीचे पाच सिद्धांत हे निर्णायक कृती आणि आत्म-निपुणतेसाठी एक मार्गदर्शक आहे. मुसाशी शिकवतात की एकदा तुम्ही एका कलेचे सार समजून घेतले की, तुम्ही सर्व गोष्टींचे सार समजू शकता. कोणत्याही क्षेत्रात लक्ष केंद्रित करणे आणि उत्कृष्टतेचा अथक पाठपुरावा करणे यावरचे हे एक प्रभावी चिंतन आहे.
-
Yuvraj (युवराज)
रेनेसान्स इटलीच्या जीवघेण्या स्पर्धेच्या काळात, निकोलो मॅकियाव्हेली यांनी शासकांसाठी एक अशी मार्गदर्शक पुस्तिका लिहिली, जिने पुढील अनेक शतके वादविवाद आणि चर्चा घडवून आणली. 'आदर्श राजा' या स्वप्नाळू कल्पनांपासून दूर जात, मॅकियाव्हेली युक्तिवाद करतात की राजाने 'सापळे ओळखण्यासाठी, कोल्हा आणि लांडग्यांना घाबरवण्यासाठी सिंह' बनण्यास तयार असले पाहिजे. ते एक प्रश्न विचारतात: लोकांचे प्रेम मिळवणे अधिक चांगले की त्यांच्या मनात भीती निर्माण करणे? युवराज हा ग्रंथ राजकीय सत्ता कशी मिळवावी आणि कशी टिकवावी, याचा एक अंगावर काटा आणणारा, पण पूर्णपणे व्यावहारिक आराखडा आहे. अत्यंत प्रामाणिकपणे लिहिलेला हा ग्रंथ, नैतिकतेचा बुरखा फाडून राज्यकारभाराची थंड आणि कठोर यंत्रणा उघडी करतो. राजनीती समजून घेण्यासाठी हा एक अत्यावश्यक ग्रंथ आहे; हे वास्तव स्वीकारायला लावणारा की सत्तेच्या या मोठ्या खेळात, ध्येयपूर्तीसाठी कोणताही मार्ग योग्य ठरतो.