-
Superhero Dr.Anand Nadkarni (सुपरहिरो-डॉ.आनंद नाडक
मनोविकार ते मनोविकास हा पंचवीस वर्षांचा प्रवास! मानसिक आरोग्य आणि समज यांच्यातली दरी दूर करण्याच्या ध्यासाने झपाटलेला 'शहाण्यांचा डॉक्टर' म्हणजे डॉ. आनंद नाडकर्णी. ठाण्यातली आय पी एच संस्था,पुण्यातलं मुक्तांगण व्यसनमुक्ती केंद्र याद्वारे 'सदृढ मन सर्वांसाठी' या ध्येय वाक्याचा उद्घोष करणारा कुशल संघटक, भारतातल्या औद्योगिक विकासासाठी कॉर्पोरेट ट्रेनर, उगवत्या आंतरराष्ट्रीय खेळाडूंसाठी मेनटॉर, गुणवान कलाकार आणि हरहुन्नरी मुलांसाठी मार्गदर्शक, मनोरुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबासाठी आधार असा हा कार्यकर्ता डॉक्टर - तुमचा आमचा 'सुपरहिरो!'
-
Ekatrit Vichar Karuya (एकत्रित विचार करूया)
शालेय शिक्षणात पाठ्यपुस्तकं शिकवण्या बरोबरच शिक्षक म्हणून आपली जबाबदारी फार मोठी आहे. शिक्षणा बरोबरच मुलांचा एक संवेदनशील, जबाबदार, उत्तम नागरिक म्हणून विकास होण्यासाठी जगण्यातल्या अनेक मुल्यांची त्यांना जाणीव करून देणं, ती मुल्य मुलांमध्ये रुजवणं हे फार महत्वाचं काम शिक्षकांना करायचे असते. नैतिक मूल्याच हे शिक्षण पाठ्यपुस्तकातल्या धड्या सारखं शिकवता येत नाही. आपल्या आसपासच्या घटनांवर मुलांशी संवाद साधून त्यांना आपल्या भवतालचे जग, माणसं,पर्यावरण समजावून घेण्यासाठी शिक्षकांनी मदत करणं अपेक्षित आहे. धर्म म्हणजे काय? प्रगती म्हणजे काय? मन, भावना,विचार यांचा नेमका अर्थ काय? आत्मनिर्भर होणं,वाटून घेण्यातला आनंद घेणं? नातेसंबंध,स्पर्धा,सौंदर्य यांचं जगण्यातलं स्थान काय? या सगळ्या विषयावर अत्यंत सहृदयतेने,विश्वासाने मुलांशी चर्चा करत हे पुस्तक शिक्षक,मुलांना नवा दृष्टीकोन बहाल करते.
-
Kalpakteche Gupit (कल्पकतेचे गुपित)
एक साधासुधा दिसणारा 'मॅनेजमेंट गुरु' राघव कॉर्पोरेट जगातल्या 'अर्जुन'ला भेटतो. त्याला भूतानला नेउन एक महिन्यांची कल्पकतेची शाळा घेतो. कल्पक विचार मांडताना तो प्रत्यक्षात वापरायची प्रक्रिया हि शिकवतो. अनेक प्रकारच्या प्रश्नावल्या सोडवून घेतो, खूप माहिती देतो आणि विविध विचार मांडतो. प्रशिक्षणाच्या शेवटी अर्जुनला जाणवतं - कल्पक असणं फार गरजेचं आहे. एक आनंदी माणूस असायला,एक चांगला मुलगा असायला,यशस्वी कर्मचारी असायला,निरोगी समाजाचा घटक असायला,समृद्ध देशाचा नागरिक असायला आणि एक प्रियकर असायलाही! व्यक्ती,समाज ,कुटुंबातली आणि समाजातली व्यक्ती यांच्या आनंदी समृद्ध जगण्यासाठीच्या प्रशिक्षणाची हि हस्तपुस्तिका तुम्हालाही सांगेल कल्पकतेच गुपित!
-
Chalishitala Break (चाळिशीतला ब्रेक)
ब्रिटनच्या एक प्रमुख जाहिरात कंपनीत उत्तम नोकरी करणाऱ्या नायजेल मार्शच आयुष्य परिपूर्ण आहे. त्यांनी वयाची चाळीशी गाठली आहे. या वयात येणारा कामाचा ताण त्यांच्या वर आहे. करियर,लग्न,चार मुलं आणि पत्नी यांच्या अपेक्षा पूर्ण करण्यासाठी ते प्रयत्न करत आहेत. पण एक दिवस त्यांची नोकरी जाते आणि सगळं काही बदलत जातं. नायजेल मार्श ह्या वर्षभराच्या रिकाम्या वेळात वजन कमी करतात. समुद्रात पोहण्याच्या शर्यतीत भाग घेण्यासाठी सराव करतात. चित्रकलेचा जुना छंद पुन्हा सुरु करतात. पत्नी, मुलांच्यासाठी वेळ काढून आयुष्यातल्या लहान-लहान गोष्टीतला आनंद पुन्हा नव्याने अनुभवतात. दारूच्या व्यसनातून पूर्ण मुक्त होतात. सहज, सोप्या दिसणाऱ्या या गोष्टीतून आयुष्य अधिक अर्थपूर्ण,आनंदी अधिक अर्थपूर्ण,आनंदी जगण्याचं स्वप्न पाहायला शिकवतात.
-
Vishwache Aarta (विश्वाचे आर्त)
पर्यावरण हा तसा आपल्या सर्वाच्याच जगण्याला वेढून असलेला विषय, तरीही आपण पर्यावरणाच्या संदर्भात कमालीचे गाफील आणि बेफिकीर असतो. पाणी, जमीन, जंगल अशा सर्वच घटकांबाबत असलेली आपली बेपर्वाई एक दिवस आपला कडेलोट करणार, असे आपण वारंवार वाचतो, ऐकतो, तरीही याबाबत आपण किंचितही गंभीर नसतो. सर्वच पातळ्यांवर दिसून येणारी ही अनास्था हा अतुल देऊळगावकर यांच्या 'विश्वाचे आर्त' या पुस्तकाचा गाभा आहे. पर्यावरण ही बाब केवळ नैसर्गिक नाही तर त्यात बेमालूमपणे सामाजिक आणि राजकीय रंगही मिसळले आहेत, हे साधार दाखवून देतानाच सध्या जैवविविधता जपणारे व नष्ट करणारे यांच्यातल्या संघर्षांचे अनेक पैलू देऊळगावकर उलगडतात. अभ्यासकांच्या अहवालापासून ते समकालीन साहित्य, चित्रपट, छायाचित्रे अशा विपुल संदर्भासह त्यांनी हा विषय मांडला आहे. तरीही केवळ संदर्भ किंवा आकडेवारीत हे पुस्तक गुरफटले नाही तर सुरुवातीपासून शेवटापर्यंत ते आपल्याला भानावर आणण्याचे काम करते. प्रश्नांची उकल, दुसरी बाजू आणि उपाय अशा पातळ्यांवर विषयाचा धांडोळा घेत असतानाच आपल्यातल्या विवेकबुद्धीला आवाहन करण्याचे काम करते.
-
Punarvichar (पुनर्विचार)
अनेक वेळा जगण्याची निरर्थकता जाणवते. हे सर्व का व कशासाठी? आपले प्रश्नही छळून घेतात. सोलून काढतात. राक्ताबाम्बळ करून जातात. अशाच राक्ताबाम्बळ झालेल्या एका सुप्रसिद्ध लेखिकेने आपल्या निरक्षर आईला प्रश्न केला. 'अखेर जगण्याला 'अर्थ' काय?' त्या निरक्षर आईने उत्तर दिले, 'कसला आलाय अर्थ, आपण देऊ तोच अर्थ.' अखेर जगण्याला ज्याचा त्यानेच अर्थ द्यायचा असतो. हा अर्थ देत आला,शोधता आला तर जगणे 'सार्थकी' लागल्यासारखे वाटते आणि माणूस यात 'फेल' झाला की, त्याला निरर्थक वाटू लागते आणि मग मंदिरही हाउसफुल्ल होऊन जातात आणि तेवढीच गर्दी 'बार' मधेही उसळते. शेवटी प्रत्येकानं आपल्या जगण्याला 'अर्थ' ज्याचा त्यानेच द्यायचा आहे, घ्यायचा आहे, लावायचा आहे आणि शोधायचा आहे.
-
Kharya Shikshanachya Shodhat (ख-या शिक्षणाच्या शोध
शाळा म्हणजे जगाला सामोरी जाणारी शिक्षण देणारी संस्था; पण वास्तवातील सर्व गोष्टींचे शिक्षण येथे मिळतेच असे नाही. बंदिस्त वर्गांमध्ये अनेक विषयांची तोंडओळख, तीही शिस्तीच्या वातावारणात व शिक्षकांच्या आदेशानुसार येथे होते. पारंपरिक शाळेतील मुळे कैदी असतात, असे डेव्हिड ग्रीबल यांचे मत आहे; पण जगात अशाही शाळा आहेत. ज्या मुलांना चाकोरीबाहेरचे शिक्षण देतात. त्यांचे नैसर्गिक व्यक्तिमत्व फुलवतात, प्रत्येक मुलाच्या आत्मसन्मानाला मान देऊन शिक्षण देतात. इंग्लड न्यूझीलंड, अमेरिका, भारत, इक्वेडोर, स्वित्झर्लंड, जपान, इस्राईल या देशांमध्ये असणाऱ्या १४ वेगळ्या शाळांची माहिती ग्रीबल यांनी खऱ्या शिक्षणाच्या शोधातून दिली आहे. यातील काही शाळा गरीब, गुन्हेगारी वृत्तीच्या मुलांना जीवनप्रवाहात आणतात. समस्याग्रस्त मुलांना सामान्य शिक्षण देतात. सामान्य मुलांना परंपरागत धडे न देता रोजच्या प्रसंगातून ज्ञान देतात. या शाळांचे वेगळेपण व त्यातून बाहेर पडणारे आश्वासक विद्यार्थी यांचे अनुभव वाचून भविष्यात त्यांची संख्या वाढण्याची गरज वाटते. याचा मराठी अनुवाद डॉ. वृंदा चापेकर यांनी केला आहे.